Tạp âm là gì? Phân biệt 4 nhóm tiếng ồn môi trường phổ biến khi thu âm

Trong lĩnh vực thu âm di động và sáng tạo nội dung video, "tạp âm" (Acoustic Noise) là kẻ thù số một cướp đi sự tập trung của khán giả và làm giảm tính chuyên nghiệp của video. Rất nhiều nhà sáng tạo lầm tưởng rằng chỉ cần bật chế độ lọc ồn trên micro là mọi âm thanh không mong muốn sẽ biến mất. Tuy nhiên, nếu không hiểu rõ bản chất vật lý của từng loại tạp âm, bạn sẽ dễ rơi vào tình trạng âm thanh bị méo mó, biến dạng hoặc giọng nói như robot.

1. Tạp âm là gì dưới góc nhìn âm học?
Về mặt vật lý, âm thanh truyền qua không khí dưới dạng sóng áp suất. Khi bạn nói vào micro, giọng nói của bạn được gọi là "Tín hiệu mong muốn" (Signal). Bất kỳ sóng âm nào khác cùng lúc lọt vào màng thu của micro mà bạn không chủ đích ghi lại đều được định nghĩa là "Tạp âm" (Noise).

Tỷ lệ giữa âm lượng giọng nói của bạn so với tạp âm nền được gọi là tỷ số SNR (Signal-to-Noise Ratio, đo bằng decibel - dB). Giá trị SNR càng cao (giọng nói to và rõ hơn tạp âm nền nhiều lần) thì bản thu càng trong trẻo, sạch sẽ.

2. Bốn nhóm tiếng ồn môi trường phổ biến nhất
Để xử lý tạp âm hiệu quả, các kỹ sư âm thanh phân chia tiếng ồn thành 4 nhóm với đặc tính tần số hoàn toàn khác biệt:

Nhóm 1: Tiếng ồn liên tục dải rộng (Broadband / Stationary Noise)
- Ví dụ: Tiếng rào rào của cơn mưa ngoài cửa sổ, tiếng gió điều hòa thổi xì xì, tiếng xì xào của quán cà phê từ đằng xa, tiếng sóng biển rì rào.
- Đặc tính: Phổ tần số trải rộng liên tục từ âm trầm đến âm cao, biên độ âm thanh ít thay đổi đột ngột theo thời gian.
- Khả năng xử lý: Đây là loại tiếng ồn mà các chip DSP (Digital Signal Processor) trên micro hiện đại như GAERU K9 và GAERU M3 xử lý tốt nhất và dễ dàng nhất.

Nhóm 2: Tiếng ồn băng hẹp chu kỳ (Narrowband / Hum & Buzz)
- Ví dụ: Tiếng "ù ù" 50Hz phát ra từ biến áp đèn led kém chất lượng, tiếng quạt gió quay đều ở tần số thấp, tiếng vo ve của ổ cứng máy tính.
- Đặc tính: Tập trung vào một tần số cụ thể và các họa âm (harmonics) của nó.
- Khả năng xử lý: Cắt lọc rất dễ dàng bằng bộ lọc thông cao (High-Pass Filter / Low-Cut Filter ở tần số 80Hz - 100Hz) mà không làm ảnh hưởng đến độ dày của giọng nói người trưởng thành.

Nhóm 3: Tiếng ồn xung và đột biến (Impulse / Non-Stationary Noise)
- Ví dụ: Tiếng gõ ngón tay côm cốp xuống mặt bàn, tiếng bấm chuột lách cách, tiếng còi xe máy bóp bất chợt ngoài đường, tiếng chó sủa hoặc tiếng đóng cửa rầm rầm.
- Đặc tính: Xuất hiện ngẫu nhiên với biên độ cực lớn trong một phần nghìn giây rồi tắt ngay.
- Khả năng xử lý: Cực kỳ khó xử lý bằng thuật toán tự động thời gian thực vì phần mềm không thể dự đoán trước được thời điểm xảy ra. Nếu chip cố tình dập tắt âm này, nó thường sẽ cắt phạm luôn vào âm tiết giọng nói của bạn.

Nhóm 4: Tiếng va đập cơ học và cọ xát (Handling & Friction Noise)
- Ví dụ: Tiếng cổ áo sơ mi cọ vào thân micro, tiếng ngón tay chạm vào chân đế tripod, tiếng dây micro cạ vào khuy áo khi người nói di chuyển.
- Đặc tính: Rung động cơ học truyền trực tiếp qua vỏ thiết bị vào màng thu chứ không phải truyền qua không khí.
- Khả năng xử lý: Không thuật toán phần mềm nào có thể xử lý sạch được tiếng cọ xát cơ học mà không phá hủy giọng nói. Cách duy nhất là cố định micro bằng kẹp chống rung hoặc gài mic ở vị trí vải ổn định.

3. Lời khuyên kiểm soát tiếng ồn trước buổi quay
Trước khi trông cậy vào công nghệ, hãy luôn dành 1 phút để "lắng nghe không gian": tắt quạt gió hướng thẳng vào bàn quay, kéo rèm vải để giảm tiếng dội tường, và nhắc nhở người nói chọn vị trí gài mic thoáng đãng. Tìm hiểu thêm cẩm nang bố trí micro GAERU K9 tại https://gaeru.com/tin-tuc/gaeru-k9-giam-tieng-co-ao-va-am-nen.